Đô thị xanh là gì? Tiêu chí, lợi ích và mô hình tại Việt Nam

Một đô thị xanh đúng nghĩa phải tích hợp không gian xanh, công trình xanh, giao thông xanh, hạ tầng xanh, năng lượng xanh, quản lý tài nguyên và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng đến phát triển bền vững và nâng cao chất lượng môi trường sống. Vậy đô thị xanh là gì, có những tiêu chí nào và làm sao nhận biết một dự án thực sự xanh trước khi xuống tiền?

1. Đô thị xanh là gì?

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải và các cộng sự (2024), đô thị xanh là đô thị được quy hoạch, đầu tư xây dựng nhằm bảo tồn các chức năng của hệ sinh thái, mang lại lợi ích cho con người, sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu.

2. Vì sao đô thị xanh ngày càng được quan tâm?

Khi đô thị hóa tiếp tục mở rộng, các vấn đề về chất lượng không khí, nhiệt độ, ngập lụt và giao thông ngày càng tác động trực tiếp đến chất lượng sống. Dưới đây là 3 lý do chính khiến đô thị xanh ngày càng được quan tâm:

• Ô nhiễm không khí: 99% dân số thế giới đang sống tại những nơi có chất lượng không khí vượt ngưỡng hướng dẫn của WHO; ô nhiễm không khí ngoài trời liên quan đến khoảng 4,2 triệu ca tử vong sớm mỗi năm. Tại Việt Nam, WHO ước tính ít nhất 70.000 ca tử vong mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí.
• Nhiệt độ và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị: WHO xác định đảo nhiệt đô thị, thiếu không gian xanh và vật liệu xây dựng không phù hợp là những yếu tố làm gia tăng phơi nhiễm với nhiệt ở đô thị. Khi các đợt nắng nóng tiếp tục gia tăng do biến đổi khí hậu, quy hoạch cây xanh, mặt nước, bề mặt thấm nước và thiết kế công trình trở thành giải pháp quan trọng để giảm áp lực nhiệt.
• Ngập úng đô thị và biến đổi khí hậu: Trên toàn cầu, khoảng 1,81 tỷ người đang sống tại các khu vực có nguy cơ ngập, trong đó khoảng 600 triệu cư dân đô thị đối mặt với nguy cơ ngập đáng kể hằng năm. Nguyên nhân rủi ro gia tăng gồm đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu và hạ tầng chưa theo kịp. Tại Việt Nam, World Bank hiện triển khai chương trình tăng trưởng xanh và khả năng chống chịu cho TP.HCM, Đà Nẵng và Cần Thơ, trong đó quản lý ngập và tăng cường khả năng chống chịu đô thị là một trọng tâm.

3. Lợi ích của đô thị xanh đối với người dân

Lợi ích đô thị xanh được thể hiện rõ nhất ở chất lượng môi trường sống, sức khỏe và chi phí vận hành dài hạn. WHO tổng hợp nhiều nghiên cứu cho thấy không gian xanh đô thị có liên quan đến cải thiện sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, tăng hoạt động thể chất, thúc đẩy tương tác xã hội và giảm phơi nhiễm với ô nhiễm không khí, tiếng ồn và nhiệt độ cao.

Với người mua nhà, những lợi ích này có thể quy đổi thành các giá trị cụ thể:

• Không gian xanh: Tăng cơ hội vận động, thư giãn, giao tiếp cộng đồng và tiếp cận môi trường tự nhiên
• Chất lượng không khí: Không gian xanh có thể hỗ trợ giảm phơi nhiễm với một số chất ô nhiễm; hiệu quả phụ thuộc vị trí, mật độ cây và nguồn phát thải
• Vi khí hậu: Cây xanh, mặt nước và bóng mát giúp giảm tác động của nhiệt đô thị
• Quản lý nước: Bề mặt thấm nước, cây xanh, hồ điều hòa và giải pháp thoát nước xanh giúp giữ, thấm và điều tiết nước mưa
• Giao thông: Quy hoạch đi bộ, xe đạp và giao thông công cộng giúp giảm phụ thuộc phương tiện cá nhân
• Chi phí vận hành: Công trình hiệu quả năng lượng và nước có thể giảm mức tiêu thụ trong quá trình sử dụng

4. Hiệu quả thực tế tại một số khu đô thị xanh ở Việt Nam

Một số khu đô thị và công trình tại Việt Nam đã triển khai các giải pháp xanh và ghi nhận những hiệu quả cụ thể về vi khí hậu, không gian sống và hiệu quả năng lượng:

• Ecopark: Khoảng 110 ha cây xanh và mặt nước, nhiệt độ tại khu đô thị có thời điểm thấp hơn khu vực nội đô Hà Nội 2–4°C. Hệ thống cây xanh và mặt nước góp phần giảm tác động của hiệu ứng đảo nhiệt, cải thiện vi khí hậu và tăng khả năng sử dụng không gian ngoài trời.
• Gamuda Gardens: Quy mô khoảng 78 ha, tích hợp không gian xanh, đường đi bộ, khu vui chơi và tiện ích công cộng. Cách tổ chức này giúp cư dân tiếp cận không gian xanh thuận tiện hơn, tăng cơ hội đi bộ, vận động và sinh hoạt ngoài trời ngay trong khu đô thị.
• TechnoPark Tower: Đạt LEED Platinum V4, với mức tiết kiệm năng lượng được công bố 17,4% so với mức cơ sở. Hiệu quả này cho thấy vai trò của thiết kế xanh trong giảm nhu cầu năng lượng, nâng cao hiệu quả vận hành và giảm phát thải của công trình.

Lưu ý: Các số liệu trên phản ánh hiệu quả tại từng khu đô thị hoặc công trình cụ thể

5. Những tiêu chí của một đô thị xanh

• Không gian xanh: Bao gồm công viên, cây xanh đường phố, mặt nước, hành lang xanh, vành đai xanh, nêm xanh, vùng bảo tồn và các không gian mở. Quan trọng hơn diện tích là khả năng tiếp cận, tính liên tục và chức năng sinh thái của mạng lưới xanh.
• Công trình xanh: Công trình cần hướng đến hiệu quả sử dụng năng lượng và nước, quản lý chất thải, chất lượng môi trường trong nhà và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Đây là nơi các hệ thống đánh giá như LOTUS hoặc LEED có thể cung cấp cơ sở kiểm chứng cụ thể.
• Giao thông xanh: Gồm giao thông công cộng đô thị xanh, hạ tầng đi bộ, xe đạp và phương tiện phát thải thấp. Một đô thị xanh cần tạo điều kiện để cư dân có nhiều lựa chọn di chuyển thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào xe cá nhân.
• Hạ tầng xanh và quản lý nước: Hạ tầng xanh dựa vào hoặc mô phỏng chức năng của hệ sinh thái tự nhiên để quản lý nước mưa, cải thiện cảnh quan, bảo tồn tài nguyên và tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Đây là một trong những cấu phần quan trọng trong phát triển đô thị xanh theo hướng phát triển bền vững.
• Chất lượng môi trường đô thị: Cần xem xét chất lượng không khí, nước, tiếng ồn, chất thải, nhiệt độ đô thị và các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
• Bảo tồn cảnh quan và hệ sinh thái: Đô thị xanh cần cân bằng giữa phát triển mới với bảo tồn sông, hồ, cây xanh, hệ sinh thái, cảnh quan tự nhiên và các giá trị văn hóa, lịch sử.
• Cộng đồng dân cư: Hạ tầng xanh cần đi cùng hành vi xanh như tiết kiệm năng lượng, nước, giảm chất thải, phân loại rác và sử dụng giao thông bền vững.

6. Đô thị xanh có đắt hơn không?

Không thể kết luận rằng mọi đô thị xanh đều có giá nhà cao hơn. Chi phí bất động sản còn phụ thuộc vào vị trí, quy mô, thương hiệu chủ đầu tư, hạ tầng khu vực, phân khúc và cung cầu.

Tuy nhiên, một dự án theo hướng xanh có thể phát sinh chi phí đầu tư ban đầu cho cây xanh, mặt nước, hạ tầng quản lý nước, thiết bị tiết kiệm năng lượng, vật liệu và hệ thống đánh giá công trình.

Người mua nên nhìn cả chi phí vòng đời, thay vì chỉ so sánh giá bán. Một công trình vận hành hiệu quả có thể giúp giảm tiêu thụ điện, nước, giảm khí thải và chi phí vận hành trong thời gian sử dụng. Vì vậy, câu hỏi quan trọng hơn là: chi phí đầu tư thêm tạo ra giá trị sử dụng thực tế nào cho cư dân?

7. Checklist đánh giá đô thị xanh trước khi mua nhà

Với vị thế hàng đầu trong ngành chất trám tại Việt Nam, Apollo Silicone phát triển hệ sinh thái giải pháp chất trám từ nguồn nguyên liệu của Dow Chemical (Hoa Kỳ) và Shin-Etsu (Nhật Bản), đồng thời xây dựng hệ thống kiến thức chuyên gia về vật liệu và kỹ thuật xây dựng. Đây là nền tảng để Apollo Silicone góp phần chuẩn hóa nhận thức và nâng cao chất lượng ứng dụng vật liệu trong các công trình hiện đại, trong đó có xu hướng phát triển công trình xanh và đô thị xanh.

FAQ: Câu hỏi thường gặp về đô thị xanh

1. Đô thị xanh có những tiêu chí nào?

Một đô thị xanh cần được đánh giá trên nhiều nhóm tiêu chí như không gian xanh, công trình xanh, giao thông xanh, hạ tầng xanh và quản lý nước, chất lượng môi trường đô thị, bảo tồn hệ sinh thái và cộng đồng dân cư. Diện tích cây xanh chỉ là một yếu tố, chưa đủ để kết luận một dự án là đô thị xanh.

2. Đô thị xanh mang lại lợi ích gì cho cư dân?

Đô thị xanh có thể góp phần cải thiện môi trường sống, vi khí hậu, chất lượng không khí, khả năng quản lý nước và cơ hội tiếp cận không gian công cộng. Các công trình có hiệu quả năng lượng và nước cũng có thể giảm mức tiêu thụ và chi phí vận hành trong quá trình sử dụng.

3. Làm sao biết một dự án có thực sự là đô thị xanh?

Không nên chỉ dựa vào thông điệp quảng cáo hoặc số lượng cây xanh. Người mua nên kiểm tra diện tích và khả năng tiếp cận không gian xanh, giao thông công cộng, hạ tầng đi bộ, khả năng chống ngập, hiệu quả năng lượng và nước, chất lượng môi trường, giải pháp vận hành cùng các chứng nhận và dữ liệu hiệu suất thực tế.

4. Đô thị xanh có cần chứng nhận xanh không?

Chứng nhận là một cơ sở để kiểm chứng nhưng không phải yếu tố duy nhất để đánh giá toàn bộ đô thị xanh. Người mua cần kiểm tra tên chứng nhận, đơn vị cấp, đối tượng được chứng nhận, cấp độ, phạm vi đánh giá và thời điểm cấp. Với công trình, các hệ thống như LEED hoặc LOTUS có thể cung cấp cơ sở đánh giá cụ thể về nhiều tiêu chí xanh.

5. Người mua nhà cần kiểm tra gì trước khi chọn đô thị xanh?

Nên kiểm tra 6 nhóm yếu tố chính: không gian xanh; giao thông xanh; khả năng chống ngập; chất lượng công trình; môi trường xung quanh; chứng nhận và dữ liệu. Đặc biệt, cần đối chiếu thông tin công bố với dữ liệu thực tế về hiệu suất công trình, lịch sử ngập, mức độ kết nối giao thông và khả năng tiếp cận các không gian công cộng.

Tài liệu tham khảo:

• Lưu Đức Hải và cộng sự. (2024). Tài liệu nghiên cứu về đô thị xanh, hạ tầng xanh và các giải pháp phát triển đô thị bền vững.
• Quốc hội. (2024). Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15.
• Thủ tướng Chính phủ. (2011). Quyết định số 1259/QĐ-TTg về phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050.
• Vietnam Green Building Council. (n.d.). LOTUS Green Building Rating System.
• World Health Organization. (2016). Urban green spaces and health. WHO Regional Office for Europe.
• World Health Organization. (2025). Green spaces: Sectoral solutions for air pollution and health.

Lý do vì sao trong các bài viết của Apollo Silicone luôn sử dụng linh hoạt 2 thuật ngữ Silicone (có chữ e) và Silicon (không có chữ e):

Silicon (Si) “không có chữ e” đơn giản chỉ là một nguyên tố hóa học. Còn với Silicone “có chữ e” là một hợp chất cấu trúc bao gồm các nguyên tử Silicon và Oxygen kết hợp với nhau tạo thành chuỗi Polymer giống cao su có khả năng kháng lại sự thay đổi của nhiệt độ, co giãn và đàn hồi tốt, không dẫn điện dẫn nhiệt.

Sản phẩm từ Silicone có tên thương mại là Silicone Sealant chuyên dùng để gắn, trám trét, bịt kín các khe hở, mối nối nhôm kính và nhiều loại vật liệu xây dựng khác. Trong thực tế, chúng ta thường gọi các sản phẩm này là Keo Silicon (không dùng chữ e theo thói quen, viết và hành vi tìm kiếm trên mạng), nhưng về mặt kỹ thuật, chất trám Silicone mới là thuật ngữ để chỉ những sản phẩm này. Và khi nhắc đến các sản phẩm này, Silicone “có chữ e” là cách sử dụng chính xác nhất.